بحث روايتى در تفسير عياشى از امام صادق ع روايت كرده كه فرمود : اگر ملائكه موجودات زمينى را قبلا نديده بودند ، كه خونريزى كردند ، از كجا گفتند * ( ( أتَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَيَسْفِكُ الدِّماءَ ؟ ) ) * « 1 » . مؤلف : ممكن است اين فرمايش امام اشاره باشد ، بدورانى كه قبل از دوران بنى آدم در زمين گذشته ، هم چنان كه اخبارى نيز در اين باره رسيده است ، و اين با بيان ما كه گفتيم : ملائكه مسئله خونريزى و فساد را از كلام خداى تعالى : * ( ( إِنِّي جاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً ) ) * الخ فهميدند . منافات ندارد ، بلكه اصولا اگر بيان ما در نظر گرفته نشود ، كلام ملائكه قياسى مذموم مىشود نظير قياسى كه ابليس كرد ، ( چون صرف اينكه در دوران قبل موجوداتى چنين و چنان كردند ، دليل نميشود بر اينكه موجودى ديگر نيز آن چنان باشد ) . و نيز در تفسير عياشى از آن جناب روايت شده كه زراره گفت : وارد بر حضرت ابى جعفر امام باقر ع شدم ، فرمود : از اخبار شيعه چه چيزهايى دارى ؟ عرضه داشتم : نزد من از احاديث شيعه مقدار زيادى هست ، و من ميخواستم آتشى بيفروزم ، و همه را در آتش بسوزانم ، فرمود : آنها را پنهان كن ، تا آنچه را بنظرت درست نمىآيد فراموش كنى ، در اينجا به ياد احاديث مربوط بادم افتادم ، امام باقر ع فرمود : ملائكه چه اطلاعى از خلقت آدم داشتند ، كه گفتند : * ( ( أتَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَيَسْفِكُ الدِّماءَ ) ) * . « 2 » زراره سپس اضافه كرد : كه امام صادق ع هر وقت گفتگو از مسئله آدم بميان مىآمد ، مىفرمود : اين جريان ردى است بر قدريه ، كه منكر قدر هستند ، چون مىرساند سرنوشت انسان قبل از هستيش معين شده ، آن گاه امام صادق ع فرمود : آدم در آسمان از ميانه فرشتگان رفيقى داشت ، بعد از آنكه از آسمان به زمين هبوط كرد ، آن رفيق آسمانيش از فراق وى ناراحت شد ، و نزد خدا شكايت كرد ، اجازه خواست تا به زمين هبوط كند ، و احوالى از رفيقش بپرسد ، خداى تعالى به او اجازه داد ، فرشته هبوط كرد ، و آدم را ديد ، كه در بيابانى خشك و بدون گياه نشسته ، همين كه رفيق آسمانيش را ديد ، ( از شدت دلتنگى ) دست بسر گذاشت ، و فريادى اندوه بار بزد . امام صادق ع مىفرمود : ميگويند : آدم اين فرياد خود را به گوش همه خلق رسانيد ،

--> 1 - عياشى ج 1 ص 29 ح 4 2 - عياشى ج 1 ص 32 ح 9